اقتصاد ایران پس از آتشبس؛ زخمهای عمیق، اما افق امیدواری
ساحل مرندیام نوشت: با اعلام آتشبس موقت میان ایران و طرفهای درگیر و کاهش تنشهای نظامی در تنگه هرمز، بازارهای جهانی نفس راحتی کشیدند. قیمت نفت از قلههای بالای ۱۲۰ دلار عقبنشینی کرد، بورسهای بینالمللی واکنش مثبت نشان دادند و برخی تحلیلگران از «تسکین موقت» سخن میگویند.
به گزارش اکو 365، در داخل ایران اما داستان پیچیدهتر است. اقتصاد جنگزدهای که پیش از این هم با تورم مزمن، تحریمها و ناترازی بودجه دستوپنجه نرم میکرد، اکنون در مرحله بازسازی قرار گرفته. خسارات سنگین، اما ظرفیت مقاومت و نشانههای اولیه امید به مذاکرات، فضایی برای سناریوهای مثبتتر ایجاد کرده است.پیش از جنگ مستقیم در اواخر بهمن ۱۴۰۴، اقتصاد ایران در وضعیت شکنندهای بود: تورم سالانه بالای ۴۰ درصد، رشد نزدیک به صفر و صادرات نفت محدود به حدود ۱٫۵ میلیون بشکه در روز (عمدتاً به چین). جنگ ۴۰ روزه همه چیز را تشدید کرد. زیرساختهای کلیدی مانند پالایشگاهها، مجتمع فولاد مبارکه، تأسیسات پتروشیمی و بنادر آسیب دیدند، واردات کالاهای اساسی مختل شد و فشار بر ریال افزایش یافت. طبق برآوردهای صندوق بینالمللی پول (IMF)، تولید ناخالص داخلی ایران در سال ۲۰۲۶ حدود ۶٫۱ درصد کوچک شده و تورم به سطوح نزدیک ۶۹ درصد رسیده است.
تورم مواد غذایی حتی به ۱۰۵ درصد جهش کرد:
نان و غلات +۱۴۰ درصد، گوشت و مرغ +۱۳۵ درصد و روغن +۲۱۹ درصد. بانک مرکزی برای مدیریت نقدینگی، اسکناس ۱۰ میلیون ریالی چاپ کرد – نشانهای از فشار شدید، اما نه لزوماً فروپاشی.با این حال، نقاط قوت نسبی ایران در این بحران خودنمایی کرد. تنوع اقتصادی در بخشهای غیرنفتی (پتروشیمی، فولاد و کشاورزی محدود)، شبکه پیچیده دور زدن تحریمها و ذخایر استراتژیک، از سقوط کامل جلوگیری کرد. حالا با آتشبس، برخی کارشناسان معتقدند که اگر مذاکرات به سمت توافق پایدار حرکت کند، مسیر بازسازی سریعتر از آنچه تصور میشد طی خواهد شد.سناریوهای پیشرو برای اقتصاد ایران در ۱۴۰۵بر اساس گزارشهای «دنیای اقتصاد»، IMF و تحلیلگران داخلی، سه سناریو اصلی قابل ترسیم است
سناریوی خوشبینانه (توافق پایدار یا کاهش قابل توجه تحریمها):
تورم نقطهبهنقطه تا شهریور ۱۴۰۵ حدود ۴۹ درصد (کاهش قابل توجه نسبت به سطوح جنگی). رشد اقتصادی منفی ۲ تا ۴ درصد، اما با بازگشت تدریجی صادرات نفت و جذب سرمایه خارجی، میتواند به سمت مثبت حرکت کند. در این حالت، بازسازی زیرساختها با کمک درآمدهای ارزی بالاتر و سیاستهای انضباطی پولی، قدرت خرید خانوارها را逐步 بهبود میبخشد. برخی گزارشها حتی از پتانسیل رشد بیش از ۸ درصد در بلندمدت (در صورت لغو کامل تحریمها) سخن میگویند.
سناریوی میانه (آتشبس شکننده و «نه جنگ نه صلح»):
تورم ۷۰ تا ۸۰ درصد و انقباض اقتصادی ۶ تا ۸ درصد. رکود ادامه دارد، اما با بازگشایی نسبی تنگه هرمز و ثبات نسبی قیمت انرژی، کسبوکارها فرصت تنفس پیدا میکنند. این سناریو محتملترین حالت فعلی به نظر میرسد و میتواند پلی به سمت بهبود باشد.
سناریوی بدبینانه (تداوم تنش یا از سرگیری محدود درگیری):
تورم بالای ۱۲۳ درصد (ابرتورم) و کاهش بیش از ۱۰ درصدی GDP. این حالت کماحتمالتر شده، اما همچنان ریسک وجود دارد.
در بهترین حالت، حتی اگر جنگ تمام شود، بازسازی کامل زیرساختها ممکن است چند سال طول بکشد، اما نشانههای اولیه امیدواری وجود دارد: کاهش فشار بر واردات غذا، امکان احیای بخشی از صادرات انرژی و تمرکز دولت روی بودجه عمرانی به جای صرفاً نظامی.
نقاط قوت و فرصتهای پنهان
مقاومت ساختاری: اقتصاد ایران نشان داده که حتی تحت شدیدترین فشارها، انعطافپذیری دارد. بخش خصوصی و صادرات غیرنفتی نقش مهمی در بقا ایفا کردهاند.
فرصت مذاکرات:
آتشبس فعلی میتواند درهای دیپلماسی را باز کند. اگر به توافقی شبیه برجام یا کاهش تحریمها منجر شود، ورود سرمایه، فناوری و بازگشت به بازارهای جهانی میتواند موتور محرکه رشد باشد.
درسهای جنگ:
این بحران ضرورت تنوع بیشتر اقتصادی، سرمایهگذاری در زیرساختهای مقاوم و اصلاحات داخلی (مانند کنترل نقدینگی و مبارزه با ناترازی) را برجسته کرده است.یک کارشناس اقتصادی در گفتوگو با رسانهها تأکید کرد: «جنگ زخمهای عمیقی زد، اما ایران بارها نشان داده که میتواند از بحرانها بیرون بیاید. با سیاستگذاری هوشمندانه و دیپلماسی فعال، سال ۱۴۰۵ میتواند سال گذار از بقا به بازسازی باشد – نه لزوماً جهش فوری، اما آغاز یک مسیر امیدوارکننده.»
البته چالشها همچنان جدی هستند:
بیکاری رو به افزایش، گسترش فقر در برخی مناطق، ضعف ریال و نیاز به مدیریت انتظارات تورمی. میلیونها ایرانی همچنان با قدرت خرید پایین دستوپنجه نرم میکنند و بهبود واقعی نیاز به زمان و ثبات دارد.
