استارتاپ بریتانیایی به دنبالتولید انرژی سبز و بدون محدودیت از هیدوژن

سیدعلی ضیائی نوشت: عربستان سعودی – یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان سوخت فسیلی جهان – برنامه‌های خود را بر تولید سوخت‌های تجدیدپذیر متمرکز کرده و قصد دارد به یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندها و صادرکننده سوخت‌های غیرفسیلی تبدیل شود. با چنین چشم‌اندازی از سوی کشورهای انرژی‌محور، باید شاهد سرمایه‌گذاری‌های کلان و بیش از پیش در حوزه انرژی سبز، پاک و تجدیدپذیر در کنار اهمیت همزمان سوخت های رایج فسیلی باشیم باشیم.

به گزارش اکو ۳۶۵، GeoPura، یک استارتاپ نوآور بریتانیایی، نمونه‌ای از همین سرمایه‌گذاری‌هاست. این شرکت از سال ۲۰۱۹ با هدف حذف سوخت‌های فسیلی و تولید برق پاک از هیدروژن سبز فعالیت می‌کند. GeoPura با استفاده از فناوری پیل سوختی هیدروژنی نشان داده که تولید برق تجدیدپذیر نه‌تنها ممکن، بلکه از نظر اقتصادی نیز عملی است. دفتر مرکزی این شرکت در ناتینگهام و نیوکاسل قرار دارد و این موقعیت به آن امکان دسترسی همزمان به منابع مهندسی و فرصت‌های توسعه بازار را داده است.

ایده GeoPura نخستین بار در سال ۲۰۱۸ و طی همکاری با زیمنس انرژی شکل گرفت. نتیجه این همکاری، تولید برق موقت و سیار با استفاده از پیل هیدروژنی به عنوان جایگزین دیزل‌ژنراتورها بود. اولین محصول در جشنواره سرعت گودوود در سال ۲۰۱۹ معرفی شد و توانست برق مورد نیاز خودروهای برقی را تأمین کند. بعدها این فناوری در پروژه‌های مهمی مانند Viking Link و برنامه زنده BBC Springwatch به کار گرفته شد و انتشار CO₂ را به طور چشمگیری کاهش داد.

بنیان‌گذاران باتجربه و تیم مدیریتی فنی

اندرو کانینگهام، بنیان‌گذار و مدیرعامل GeoPura، یک کارآفرین زنجیره‌ای در حوزه فناوری‌های روز است. او پیش از تأسیس GeoPura چندین شرکت فناورانه موفق را بنیان گذاشته و مدیریت کرده است؛ از جمله شرکت AVT که سامانه الکترونیکی معاملات مالی برای بازارهای بورس را توسعه داد و در سال ۲۰۰۲ به رویترز واگذار شد. کانینگهام تحصیلات خود را در رشته مهندسی برق و الکترونیک به پایان رسانده و چندین اختراع ثبت‌شده در زمینه ارتباطات امن دارد. تلفیق تجربه او در مهندسی برق و سرمایه‌گذاری در تحقیق و توسعه انرژی‌های نو، باعث شد که شخصاً سرمایه اولیه GeoPura را تأمین و ایده تجاری آن را پایه‌گذاری کند. او که استاد افتخاری دانشگاه ناتینگهام نیز هست، سال‌ها سرمایه شخصی قابل توجهی را صرف پژوهش در انرژی پایدار و سوخت‌های پاک کرده است. کانینگهام در این شرکت علاوه بر مدیریت ارشد، نقش معمار استراتژی شرکت و رابط اصلی با سرمایه‌گذاران را بر عهده دارد و با بهره‌گیری از شبکه ارتباطی گسترده خود، شرکای صنعتی و سرمایه‌گذاران بزرگی را جذب کرده است.

از سوی دیگر، شکل‌گیری و توسعه GeoPura بدون همکاری نزدیک با زیمنس انرژی ممکن نبود. اگرچه زیمنس از نظر رسمی بنیان‌گذار شرکت محسوب نمی‌شود، اما از ابتدا شریک استراتژیک کلیدی آن بوده است. ایان ویلکینسون، از مهندسان ارشد زیمنس و مجری پروژه آمونیاک سبز این شرکت، در مراحل اولیه ایده‌پردازی با کانینگهام همکاری داشت و دانش فنی ارزشمندی به پروژه افزود. همچنین افرادی مانند جیسون استونیر و پل وستون از زیمنس به تیم پیوستند و در حوزه‌هایی مانند شارژ خودروهای برقی و مدیریت شبکه برق محلی کمک‌های تخصصی ارائه کردند. این مشارکت باعث شد GeoPura از همان آغاز به دانش مهندسی در سطح جهانی و امکانات تولید صنعتی زیمنس در نیوکاسل دسترسی داشته باشد. از سال ۲۰۱۹ تاکنون، واحدهای تولید توان هیدروژنی GeoPura در کارخانه زیمنس انرژی در نیوکاسل ساخته می‌شوند که نشان‌دهنده پیوند عمیق این دو مجموعه است. افزون بر این، زیمنس انرژی نه تنها از نظر فنی بلکه در تأمین مالی نیز نقش‌آفرینی کرده و به عنوان سرمایه‌گذار اقلیت در مرحله تأمین مالی سری اول وارد شد.

خلاقیت‌هایی از جنس آینده

به گفته تئو المر، مدیر فنی شرکت، محصولات این استارتاپ به قدری بهینه شده‌اند که آینده تولید و توزیع انرژی را متحول خواهند کرد. محصول محوری GeoPura یک (ژنراتور هیدروژنی سیار) به نام واحد توان هیدروژنی (HPU) است. در اصل یک کانتینر یا واحد قابل‌حمل است که درون آن از پیل‌های سوختی هیدروژنی صنعتی برای تولید برق استفاده می‌شود. نحوه عملکرد این ژنراتور به این صورت است که هیدروژن سبز (هیدروژنی که با برق تجدیدپذیر و از طریق الکترولیز آب تولید می‌شود) به عنوان سوخت وارد پیل سوختی شده و طی یک فرایند الکتروشیمیایی، برق بدون کربن تولید می‌کند. تنها محصولات جانبی این فرایند، آب خالص و مقدار کمی حرارت است؛ بنابراین برخلاف دیزل‌ژنراتورها، هیچ‌گونه CO₂، NOx (اکسیدهای نیتروژن) یا ذرات آلاینده دیگری منتشر نمی‌شود.

نسل نخست HPU توان الکتریکی معادل ۲۵۰ کیلووات تولید می‌کرد و علاوه بر برق، حدود ۸۰ کیلووات حرارت قابل استفاده (برای گرمایش) نیز فراهم می‌ساخت. هر واحد همچنین مجهز به یک باتری داخلی با ظرفیت حدود ۲۱۶ کیلووات‌ساعت بود که در پاسخگویی به نوسانات بار و بهبود پایداری توان خروجی نقش داشت. چندین واحد HPU را می‌توان به صورت موازی به یکدیگر متصل کرد تا یک نیروگاه موقت با توان بالاتر ایجاد شود؛ برای نمونه، اتصال چهار واحد HPU می‌تواند توان تقریبی ۱ مگاوات را تأمین کند. برق خروجی این واحدها به صورت جریان متناوب (AC) استاندارد است و قابلیت اتصال مستقیم به بارهایی مانند تجهیزات کارگاهی، تأسیسات رویدادها و حتی ایستگاه‌های شارژ خودروهای برقی را دارد. این ویژگی‌ها باعث شده HPU از تأمین برق سایت‌های ساخت‌وساز و معادن گرفته تا پشتیبانی شبکه برق در زمان اوج مصرف یا برق پشتیبان مراکز داده و بیمارستان‌ها، به عنوان یک راهکار چندمنظوره مطرح شود.

یکی از نوآوری‌های مهم GeoPura در مدل کسب‌وکار آن نهفته است. به جای فروش مستقیم ژنراتورها، این شرکت آن‌ها را به مشتریان اجاره می‌دهد و خدمات سوخت‌رسانی هیدروژن را نیز خود بر عهده می‌گیرد. در نتیجه، مشتری نیازی به سرمایه‌گذاری اولیه سنگین روی تجهیزات یا ایجاد زیرساخت هیدروژن ندارد؛ بلکه تنها بابت هر کیلووات‌ساعت برق مصرفی و اجاره دستگاه هزینه پرداخت می‌کند. این مدل مشابه اجاره یک دیزل‌ژنراتور است، با این تفاوت که آلایندگی صفر دارد. برای پشتیبانی از این رویکرد، GeoPura علاوه بر توسعه ژنراتورها، وارد حوزه تولید و توزیع هیدروژن سبز نیز شده است. این شرکت اکنون یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان هیدروژن سبز در بریتانیا به شمار می‌رود و هم نیاز داخلی خود و هم مشتریان در حال گذار به انرژی پاک را تأمین می‌کند. نمونه‌ای از این فعالیت‌ها، مشارکت ۵۰-۵۰ با شرکت JG Pears تحت عنوان HyMarnham Power است که در آن یک نیروگاه قدیمی زغال‌سنگ در منطقه میدلند شرقی انگلستان به مرکز تولید انرژی پاک (از جمله هیدروژن سبز) تبدیل خواهد شد. این پروژه بازتولید نیروگاه Marnham را هدف گرفته و امکان تولید مداوم هیدروژن تجدیدپذیر در مقیاس بالا برای تغذیه واحدهای HPU را فراهم می‌سازد.

GeoPura همچنین به توسعه نسل جدید محصولات خود ادامه می‌دهد. در سال ۲۰۲۵، این شرکت از نمونه اولیه نسل دوم ژنراتورهای هیدروژنی خود با نام HPU2 رونمایی کرد. HPU2 یک پیشرفت چشمگیر به شمار می‌رود: توان خروجی هر واحد به ۵۰۰ کیلووات افزایش یافته که دو برابر نسل قبل است. جالب آنکه با وجود افزایش توان، HPU2 طراحی فشرده‌تر و وزن کمتری دارد و بنابراین چگالی توان بالاتری ارائه می‌دهد. این به معنای کاهش هزینه‌های حمل‌ونقل و استقرار و مقرون‌به‌صرفه‌تر شدن استفاده در پروژه‌های بزرگ‌تر است. تغییر مهم دیگر در HPU2، بهره‌گیری از یک پیکربندی مدولار با باتری خارجی است؛ در حالی که HPU1 باتری داخلی یکپارچه داشت. این تغییر انعطاف‌پذیری بیشتری ایجاد می‌کند و اجازه می‌دهد HPU2 هم به صورت ژنراتور مستقل و هم همراه با سیستم‌های باتری کمکی به کار رود. نمونه‌های اولیه HPU2 در رویدادهای بزرگی مانند مسابقات اتومبیل‌رانی Extreme H (اولین سری مسابقات آفرود با خودروهای هیدروژنی) مورد آزمایش قرار گرفتند و عملکرد موفقی داشتند.

جایگاه فعلی شرکت در بازار

بازار ژنراتورهای هیدروژنی سبز در حال حاضر در ابتدای راه خود قرار دارد، اما پتانسیل عظیمی برای رشد در سال‌های آینده دارد. در بریتانیا، دولت هدف‌گذاری کرده که تا سال ۲۰۳۰ ظرفیت تولید هیدروژن کم‌کربن به ۱۰ گیگاوات برسد. این نشان می‌دهد که اراده حاکمیتی برای توسعه اقتصاد هیدروژن وجود دارد. با این حال، همان‌طور که GeoPura اشاره کرده، هنوز تعداد محدودی فناوری تجاری در دسترس برای بهره‌برداری از این هیدروژن در کاربردهای عملی وجود دارد. GeoPura دقیقاً برای پر کردن همین خلأ وارد میدان شده است: اثبات اینکه هیدروژن سبز می‌تواند همین امروز و در کاربردهای فعلی جایگزین سوخت‌های فسیلی شود.

در بازار بریتانیا، GeoPura را می‌توان پیشتاز حوزه ژنراتورهای هیدروژنی سیار دانست. این شرکت به لحاظ تعداد پروژه‌های اجرایی و توان عملیاتی، احتمالاً جلوتر از رقبای داخلی است. یکی از رقبای مهم در بریتانیا، شرکت **AFC Energy** است که آن نیز ژنراتورهای پیل سوختی برای کارگاه‌های ساختمانی توسعه داده است. AFC اخیراً نسل دوم ژنراتور هیدروژنی خود با توان ۲۰۰ کیلووات را به بازار معرفی کرده است. هرچند توان و ظرفیت آن کمی کمتر از واحدهای GeoPura است، اما حرکت این دو شرکت نشان می‌دهد رقابتی سالم برای حذف دیزل از صنعت ساخت در جریان است.

تفاوت راهبردی GeoPura در این است که کل زنجیره ارزش را از تولید هیدروژن تا توزیع و تولید برق کنترل می‌کند. GeoPura با تولید سوخت هیدروژن به دست خود، وابستگی به تأمین سوخت بیرونی را کاهش داده و دغدغه بسیاری از مشتریان در مورد دسترسی به هیدروژن را برطرف کرده است. این مزیت رقابتی در بازار نوپای هیدروژن بسیار اهمیت دارد. GeoPura با راه‌اندازی هاب‌های تولید هیدروژن مثل HyMarnham و ناوگان حمل سوخت (تریلرهای هیدروژن)، عملاً اکوسیستم درون‌شرکتی خود را بنا کرده که می‌تواند تا حد خوبی مستقل عمل کند.

موفقیت‌های این شرکت تاکنون نشان داده که اگر فناوری به درستی پشتیبانی شود – چه از سوی دولت، چه صنعت – می‌تواند در مدتی کوتاه از ایده‌ای نوپا به راهکاری تجاری با کاربرد گسترده تبدیل شود. با ادامه این روند، GeoPura نه تنها سهم چشمگیری در تحقق اهداف کربن‌زدایی بریتانیا خواهد داشت، بلکه می‌تواند الگویی جهانی برای استفاده از هیدروژن سبز در تأمین انرژی سیار و موقت ارائه دهد؛ الگویی که در نهایت به حذف صدها هزار دیزل‌ژنراتور آلاینده در سراسر جهان منجر خواهد شد.