وقتی کارخانهها از کشور دفاع کردند
جنگ اخیر نشان داد آنچه سالها با عنوان حمایت از تولید داخلی مطرح میشد، تنها یک برنامه اقتصادی نبود؛ تولید ملی در روزهای بحران به یکی از مهمترین پشتوانههای امنیت و پایداری کشور تبدیل شد.
به گزارش اکو ۳۶۵ و به نقل از خبرگزاری مهر، بعضی واقعیتها تنها در روزهای بحران خود را نشان میدهند. همان روزهایی که گردوغبار حوادث کنار میرود و مشخص میشود کدام سرمایهگذاریها برای آینده یک کشور حیاتی بودهاند. جنگ تحمیلی اخیر یکی از همین بزنگاهها بود؛ مقطعی که نه فقط توان دفاعی ایران، بلکه ظرفیت اقتصادی کشور نیز در معرض آزمونی جدی قرار گرفت. در چنین شرایطی، آنچه بیش از هر چیز جلب توجه کرد، استمرار فعالیت بخشهایی از اقتصاد بود که شاید در روزهای عادی کمتر مورد توجه افکار عمومی قرار میگیرند. کارخانههایی که تولید را متوقف نکردند، صنایعی که نیازهای حیاتی کشور را تأمین کردند و شبکهای از تولیدکنندگان و فعالان اقتصادی که اجازه ندادند زندگی روزمره مردم با بحران فراگیر مواجه شود. این تجربه بار دیگر نشان داد تولید داخلی فقط یک شاخص اقتصادی نیست؛ بخشی از زیرساخت اقتدار و امنیت ملی است.
سالهاست توجه به تولید داخلی و تاکید بر لزوم توجه به این اصل اقتصادی بارها مورد تاکید قرار گرفته است. سالهاست مسئولان، کارشناسان و فعالان اقتصادی از ضرورت حمایت از تولید ملی میگویند. سالها رهبر شهید انقلاب در نامگذاری سالها، در سیاستهای اقتصاد مقاومتی و در سخنرانیهای مختلف، بر تقویت تولید داخلی و کاهش وابستگی به خارج تأکید میکردند. اما واقعیت این است که اهمیت برخی سیاستها نه در روزهای آرام، بلکه در روزهای بحران خود را نشان میدهد؛ جنگ تحمیلی اخیر یکی از همان روزهایی بود که ارزش بسیاری از سرمایهگذاریهای سالهای گذشته را آشکار کرد.
در شرایط عادی، وقتی کارخانهای افتتاح میشود، یک خط تولید توسعه پیدا میکند یا یک محصول داخلی جایگزین نمونه خارجی میشود، شاید بخش زیادی از جامعه آن را صرفاً یک اتفاق اقتصادی تلقی کنند؛ موضوعی مرتبط با اشتغال، رشد اقتصادی یا افزایش درآمد. اما هنگامی که کشور با یک بحران امنیتی یا نظامی روبهرو میشود، همان کارخانه و همان خط تولید ناگهان معنایی فراتر از اقتصاد پیدا میکند. در چنین شرایطی تولید به بخشی از امنیت ملی تبدیل میشود.
تحولات اخیر، دقیقاً چنین تصویری را پیش روی کشور قرار داد. در حالی که بسیاری از تحلیلگران خارجی تصور میکردند فشار همزمان نظامی و اقتصادی میتواند موجب اختلال جدی در زندگی روزمره مردم شود، واقعیت میدانی مسیر دیگری را نشان داد. فروشگاهها خالی نشدند، زنجیره تأمین کالاهای اساسی از هم نپاشید، تولید در بسیاری از بخشهای کلیدی ادامه پیدا کرد و کشور با وجود فشارهای سنگین وارد وضعیت بحرانی مورد انتظار دشمنان نشد.
این اتفاق بیش از هر چیز یک پیام روشن داشت؛ قدرت یک کشور فقط به تعداد موشکها، تجهیزات نظامی یا سامانههای دفاعی آن وابسته نیست. پشت هر قدرت دفاعی، یک قدرت اقتصادی قرار دارد که باید بتواند در شرایط سخت نیز به فعالیت خود ادامه دهد.
در سالهای گذشته بارها گفته شد که وابستگی اقتصادی میتواند به یک تهدید امنیتی تبدیل شود. شاید در برخی مقاطع این هشدار برای بخشی از افکار عمومی ملموس نبود، اما جنگ اخیر نشان داد که این مسئله تا چه اندازه واقعی است. کشوری که برای تأمین نیازهای حیاتی خود به خارج وابسته باشد، در شرایط بحران نه فقط با فشار اقتصادی بلکه با تهدید امنیتی مواجه خواهد شد. در مقابل، هر میزان که ظرفیتهای داخلی تقویت شده باشد، امکان مقاومت در برابر شوکها نیز افزایش مییابد.
شاید بتوان مهمترین دستاورد سالهای تحریم را دقیقاً در همین نقطه جستجو کرد. تحریمها هزینههای فراوانی به اقتصاد ایران تحمیل کردند، اما همزمان یک واقعیت را نیز به سیاستگذاران و تولیدکنندگان یادآور شدند؛ اینکه امنیت اقتصادی را نمیتوان وارد کرد. امنیت اقتصادی باید ساخته شود؛ آن هم در کارخانهها، مراکز تحقیقاتی، واحدهای صنعتی و شرکتهای دانشبنیان.
امروز وقتی از تولید داخلی صحبت میشود، دیگر موضوع صرفاً ساخت یک کالا نیست. پشت هر محصولی که در داخل کشور تولید میشود، زنجیرهای از دانش، نیروی انسانی، فناوری، سرمایهگذاری و زیرساخت قرار دارد. این زنجیره همان چیزی است که در روزهای بحران از کشور پشتیبانی میکند.
به همین دلیل است که تأکید مستمر بر تولید ملی در سالهای اخیر را نمیتوان صرفاً یک توصیه اقتصادی دانست. تجربه جنگ اخیر نشان داد حمایت از تولید در واقع سرمایهگذاری برای افزایش قدرت ملی است. هر واحد صنعتی که به بهرهبرداری میرسد، هر فناوری که بومیسازی میشود و هر وابستگیای که کاهش مییابد، در حقیقت بخشی از توان کشور برای عبور از بحرانهای آینده را تقویت میکند.
شاید مهمترین درس روزهای اخیر همین باشد؛ اینکه ارزش واقعی تولید داخلی زمانی آشکار میشود که شرایط از حالت عادی خارج میشود. در روزهای آرام، کارخانهها کالا تولید میکنند؛ اما در روزهای بحران، همان کارخانهها امنیت تولید میکنند.
از همین منظر، حمایت از تولید داخلی دیگر صرفاً یک انتخاب اقتصادی نیست؛ ضرورتی راهبردی برای حفظ استقلال، ثبات و اقتدار کشور است. جهانی که هر روز با بحرانهای جدید، جنگهای ترکیبی و فشارهای اقتصادی پیچیدهتر روبهرو میشود، بیش از هر زمان دیگری به کشورها یادآوری میکند که امنیت پایدار بدون اقتصاد توانمند ممکن نیست.
این دوران، یک واقعیت را برای همه روشنتر کرد؛ آنچه در سختترین روزها کشور را سرپا نگه میدارد، تنها توان دفاعی نیست. در کنار قدرت نظامی، این توان تولیدی کشور است که اجازه میدهد زندگی ادامه پیدا کند، نیازهای مردم تأمین شود و جامعه در برابر تکانههای بزرگ مقاومت کند. به همین دلیل، اگر امنیت را دژی مستحکم برای آینده ایران بدانیم، یکی از مهمترین مصالح سازنده این دژ، تولید داخلی است.
نتیجه مهم این گذار تاریخی این بود که، شاید جنگ اخیر از منظر نظامی به پایان رسیده باشد، اما درسهای آن همچنان باقی است. مهمترین پیام این تجربه آن است که قدرت یک کشور تنها با توان دفاعی سنجیده نمیشود؛ پشت هر سامانه دفاعی، اقتصادی قرار دارد که باید بتواند در سختترین شرایط نیز به فعالیت خود ادامه دهد. اگر در سالهای گذشته بر حمایت از تولید داخلی، کاهش وابستگی و تقویت اقتصاد ملی تأکید شده است، امروز میتوان آثار عملی آن را با وضوح بیشتری مشاهده کرد. آنچه در روزهای بحران از کشور پشتیبانی کرد، صرفاً انبارهای کالا یا ذخایر راهبردی نبود؛ بلکه ظرفیت تولیدی بود که طی سالها شکل گرفته و در لحظه نیاز به کمک کشور آمد. شاید به همین دلیل بتوان گفت مهمترین خط دفاعی هر کشور الزاماً در مرزها قرار ندارد. بخشی از آن در دل کارخانهها، شهرکهای صنعتی، مراکز فناورانه و واحدهای تولیدی شکل گرفته است؛ جایی که نه فقط کالا، بلکه امنیت، استقلال و قدرت ملی تولید میشود.
