نکاتی از سواد مالی برای کودکان و نوجوانان
دکتر مهدی شاگردی (شاکری) نوشت: براي درک سواد مالي، بهتر است اطلاعاتي درباره مفهوم واژه اقتصاد داشته باشیم. اقتصاد از يک واژه يوناني به معناي «تدبير در اداره منزل» گرفته شده است. اقتصاد، علمي است براي بهتر زندگي کردن و به قول آدام اسميت (اقتصاددان معروف اسکاتلندي و پدر علم اقتصاد مدرن) اقتصاد علمي است که در آن چگونگي توليد، مصرف و توزيع ثروت بررسي ميشود.
به گزارش اکو 365, تصور کنيد شما صاحب مقدار پولي هستيد و نيازمند يا خواستار کالا يا چيزهايي هستيد، حال چگونه با آن پول خود نيازها يا خواستههاي خود را مديريت ميکنيد در واقع شما به گونهاي در حال استفاده از علم اقتصاد هستيد. با اين تعاريف، بايد در نظر داشته باشيم که اقتصاد يک علم است و افراد عالم و دانا به مسائل اقتصادي را اقتصاددان مينامند.
چنانچه پدران يا مادران شما معمولاً در خانه مديريت اقتصادي را بر عهده دارند، يک جامعه يا يک کشور هم براي اداره مناسب، نيازمند به اقتصاددانهاي بزرگ ميباشد و گرنه جامعه دچار مشکلات اقتصادي خواهد شد.
سواد مالي در واقع مديريت پول و دارايي براي زندگي است و اساس يادگيري سواد مالي اين است که بدانيم چگونه و با چه روشيهايي از پول خود استفاده کنيم تا خود را در زندگي دچار مشکلاتِ اقتصادي نکنيم.
راستي پول به چه سرمايهاي گفته ميشود؟ و شبه پول چيست؟
پول به مجموعه اسکناسها و مبالغي که در حسابهاي جاري مردم وجود دارد گفته ميشود که به راحتي توسط مردم قابل استفاده و جابهجا شوند. شبه پول به مبالغي که در حسابهاي بلند مدت و اوراق قرضه قرار دارد گفته ميشود. معمولاً مبالغ موجود در حسابهاي کوتاه مدت را نيز به عنوان شبه پول در نظر ميگيرند.
براي آموزش سواد مالي براي کودکان و نوجوانان، متخصصين اقتصادي روشي را ابداع کردهاند که امروزه در بسياري از مدارس کشورهاي اروپايي و آمريکا به صورت کلاسهاي فوق برنامه در مراکز آموزشي جايگاه ويژهاي دارد که متاسفانه جاي آن در مدارس کشور ما خالي است.
اين روش خاص آموزش سواد مالی به نام روش Giss ميباشد که مخفف چهار واژه انگليسي است و براي آموزش سوادمالي به بچهها بسيار نقش آفرين ميباشند.
اگر به صورت خلاصه به روش Giss توجه کنيم ميتوانيم به اهدافِ زير برسيم.
۱- هر فرد براي اهدافي که مربوط به خودش هم نميشود اما از نظر اجتماعي مهم هستند، بخشي از پول خود را بخشش ميکند. (Give)
۲- پولي را هميشه براي آينده خود ذخيره یا پسانداز مي کند. (Save)
۳- با حوصله ي بيشتر بخشي از پول خود را به قصد اضافه کردن آن پول سرمايهگذاري ميکند. (Invest)
۴- نيازهاي خود را تفکيک و مشخص و براي هر کدام با برنامهريزي خرج ميکند. (Spend)
در بحث اول یعنی بخشش پروفسور رابرت کیوساکی نویسنده کتاب «پدر پولدار پدر- بيپول» ميگويد؛ آدمهاي پولدار علاوه بر آنکه پول خود را ميبخشند، هم سرمايهگذاري ميکنند، هم ذخيره ميکنند و هم خرج ميکنند. در حاليکه آدمهاي فقير ابتدا درآمد خود را خرج ميکنند و هر مقدار درآمد که باقي بماند را ذخيره و بخشش ميکنند. اين جمله يک مفهوم بسيار مهم دارد و آن اينکه کسانيکه راه بخشش را در پي ميگيرند، معمولاً پولدارترند.
توصيه ميشود از دوره کودکي يا نوجواني يادبگيريم که به يک موضوع مهم اجتماعي توجه کنيم و آن رعايت حال ديگر انسانها براي تقويت مهرباني در جامعه ميباشد.
شک نکنيد اگر اين کار را انجام دهيم نتيجه گسترش مهرباني به خود ما هم بر ميگردد. پيشنهاد ميشود از مقدار پولي که به هر صورتي بهدست آوردهايد، مانند عيدي، هديه يا پول روزانه، هفتگي يا ماهانه، ده درصدی از آن را براي بخشش و کمک به ديگران در نظر بگيريم. شناسايي مؤسسات خيريه مثل کميته امداد در کشور ما و شناخت نيازمندانِ واقعي در انجام اين عادت مهم بسيار بااهميت است. بدانيد وقتي بخشش ميکنيد حس خوبِ به شما دست خواهد داد.
در بحث دوم یعنی سرمايهگذاري پانزده درصد از پول، باید گفت سرمايهگذاري اساساً به معني استفاده از پول با هدفِ کسبِ پول بيشتر است در واقع سرمايهگذاري به عنوان يک درآمد مطمئنِ مالي، براي استقلالِ مالي در آينده ميباشد. آيا سرمايهگذاري همان پسانداز است؟ خير، البته که تفاوت دارند! در سرمايهگذاري پول با هدف کسب پولِ بيشتر خرج ميشود اما در پسانداز نيازها و خواستهها تأمين ميشوند.
اهداف سرمايهگذاري عمدتاً بلندمدت و با برنامهريزي همراه هستند. آقاي پل ساموئل (اقتصاددان آمريکايي) ميگويد؛ سرمايهگذاري شبيه رشد آهسته چمن است که نياز به صبر دارد.
اهداف سرمايهگذاري بايد داراي پنج ويژگي کلي باشد: ۱- اهداف بايد مشخص باشد. ۲- قابل اندازهگيري باشد. ۳- قابل انجام باشد. ۴- واقعگرايانه باشد. ۵- زمانبندي مناسب داشته باشد.
اگر ياد بگيريم که از دورهي کودکي سرمايهگذاري کنيم، نتايج مطلوبي از نظر مالي براي بزرگسالي خواهيم داشت.
پيشنهادهايي براي سرمايهگذاري
الف) از پدر و مادر خود بخواهيد که برايتان حساب بانکي با دريافتِ سود باز کنند.
ب) از پدر و مادر خود بخواهيد اگر در جايي يا کاري سرمايهگذاري کردهاند، پول شما را هم به نسبت سرمايه شما، در آن سرمايهگذاري مشارکت دهند.
ج) بورس هم يکي از راههاي سرمايهگذاري ميباشد.
در نظر داشته باشيد هرجا که سود بيشتري هست ريسک بيشتري هم وجود دارد مثلاً سپردن پول در بانک ريسک کمتري دارد و البته سود کمتر. اما بورس خطر يا ريسک بيشتر و البته سود بيشتري هم دارد.
بچهها!! خوب است نتيجه يک تحقيق بسيار مهم دانشمندان کانادايي را بدانيد و آن اينکه؛ بچههايي که در کودکي هر چه که خواستند از سوي پدر و مادرهايشان در اختيارشان قرار گرفت و به راحتي پول به دست آوردند و هيچ مخالفتي هم با خواستههاي آنها نشد اگر هم شد مقاومتي از سوي پدر مادرها نبود و بچهها در رفاه کامل بزرگ شدند! متاسفانه آن کودکان در بزرگسالي هرگز احساس خوشايند و رضايتبخشي از زندگيِ خود نداشتند!
و برعکس بچههايي که براي خرج و مصرف از داراييهاي خود داراي هدف و برنامه بودند و اهداف و خواستههاي آنها به راحتي به دست نيامد در بزرگسالي افرادي ملاحظه گر و با رضايتمندي بيشتر در زندگي خود را نشان دادند!
در نظر داشته باشيد کسانيکه از کودکی پول خود را پسانداز ميکنند تا برای اهداف بزرگتري از آن استفاده کنند، تمرين خود مديريتي داشته و از زندگي خود و رسيدن به اهداف بالاتر لذت بيشتري خواهند برد.
راههاي پسانداز
استفاده از قلک معمولاً يکي از راههاي پسانداز پولهاي محدود ميباشد ولي اگر سرمايه ما در همين دوره کودکي بيشتر شد باز کردن حساب بانکي بسيار مهم است و البته در نظر داشته باشيد سرمايهگذاري در بانکها هر دو هدفِ پسانداز و سرمايهگذاري را نشانه گرفته و دنبال ميکنند.
يک توصيه خيلي مهم
بچهها در نظر بگيريد شما احساس نياز به يک دوچرخه و يا کامپيوتر يا يک فوتبال دستي ميکنيد! آن را به عنوان يک هدف بزرگ در نظر گرفته و براي رسيدن به آن پسانداز ميکنيد، حال وقتي سرمايه شما به حدي ميرسد که ميتوانيد آن را با سرمايه خودتان تهيه کنيد، مطمئن باشيد از خود مديريتي و رسيدن به اهدافتان بسيار حس خوبي دريافت خواهيد کرد که ميتواند بر اعتماد به نفس و عزت نفس شما تأثيرگذار باشد.
بچهها بايد مفهوم نياز و خواسته را دقيقاً بدانيد تا بتوانيد پول خود را به خوبي مديريت کنيد.
نيازها: موارد پايه و مهم هستند که براي زندگي کردن و زنده ماندن به آن نياز است مانند خريد غذا، آب ، سرپناه ، لباس و وسيله حمل و نقل.
خواستهها: مواردي هستند که داشتن آنها جالب و جذاب و توأم با لذت است امّا نبود آن زندگي را مختل نميکند، مانند خريد لوازم بازي، لباسهاي متنوع و اسباببازيهاي مختلف، انواع نوشيدنيها و خوراکيهاي متنوع.
باید ياد بگيريم با برنامهريزي به نيازها و خواستهها بپردازيم.
حالا ببینیم بودجهبندي يعني چه؟
در نظر داشته باشيد بچههاي خردمند و عاقل سعي ميکنند درصدهاي مربوط به سرمايهگذاري، پسانداز، بخشش و مصرف را در نظر گرفته و از کل پول دريافتي از خانواده، براي خرج پولهاي خود به گونهاي هزينه کنند که توام با برنامه باشد به صورتي که در خرجهايي که ميکنند با توجه به دريافتيها و در نظر گرفتن درصدهاي مربوط به ديگر بخشهاي مديريت پول، کم نياورند. در واقع اين تعادل و همخواني دارايی و مصرف را بودجهبندي ميگويند .
اينکه ياد بگيريم از همین زمان کودکي چگونه خرج کنيم و پولهاي خود را هدر ندهيم و با هدف و برنامهريزي پول خود را مديريت کنيم در واقع در حال ساخت شخصيتي موفق در زندگي شخصي خود و خانواده تحت نظر خود در آينده ميباشيم.
گفتههاي يک کودک خردمند، براي زماني که او در آينده پدر ميشود:
يک کودک عاقل و خردمند که به مطالعه سواد مالي پرداخته بود با پایان مطالعات و پژوهش و درک سواد مالي چنين گفت:
اگر من يک روز پدر شوم و بخواهم به فرزندم آموزش مديريتِ مالي و پول را بدهم برايش چند کار مهم انجام خواهم داد:
اول: پول مشخص ماهيانه يا هفتگي به او ميدهم تا بتواند آن پولِ دريافتي را به راحتي مديريت کند.
دوم: به فرزندم پسانداز کردن را به دو صورت ياد ميدهم:
الف) استفاده از قلک براي اهداف کوتاه مدت ب) ايجاد حساب بانکي براي پسانداز با اهداف بلند مدت
سوم: سعي ميکنم فرزندم را به اتفاق خودم براي خريد کالاهاي مورد نياز به مکانهاي خريد ببرم تا او هم خريد کردن، پرسيدن قيمت و تخفيف گرفتن را ياد بگيرد.
چهارم: پس از ورود به مدرسه براي او به قصد سرمايهگذاري براي کسب درآمد و سود، حساب بانکي باز ميکنم که از پولِ خود سود بگيرد و يا پول او را در کارهاي خودم و جايي که خود سرمايهگذاري ميکنم استفاده کرده و شريک مينمايم تا فرزندم در يک سرمايهگذاري بدون ريسک و هدفمند شرکت کند.
پنجم: براي او کتابهاي آگاهيبخش در موضوع سواد مالي تهيه خواهم کرد تا سطح اطلاعات فرزندم نسبت به مسائل مالي و مديريت پول افزايش يابد.
ششم: با بازیهای آموزشی در زمينههاي مالی، سعي ميکنم مفهوم داشتن پول و ارزش آن و از دست دادن پول را به صورت غيرمستقيم به فرزندم بياموزم تا در آينده بتواند با مديريتِ بهتر پول زندگي راحتتر و بهتري را براي خود و خانوادهاش فراهم کند.
